IDS vs IPS Intrusion Detection vs Prevention ต่างกันยังไง

ในโลกไซเบอร์ที่เต็มไปด้วยภัยคุกคามการปกป้องระบบเครือข่ายของคุณให้ปลอดภัยจึงเป็นสิ่งสำคัญยิ่งกว่าสิ่งอื่นใดหนึ่งในกลไกสำคัญที่ช่วยในการตรวจจับและป้องกันภัยคุกคามเหล่านี้คือ Intrusion Detection System (IDS) และ Intrusion Prevention System (IPS) หลายคนอาจสงสัยว่า IDS vs IPS Intrusion Detection vs Prevention ต่างกันยังไง? บทความนี้จะพาคุณไปเจาะลึกถึงความแตกต่างและวิธีการทำงานของระบบทั้งสองรวมถึงข้อดีข้อเสียและสถานการณ์การใช้งานที่เหมาะสมเพื่อให้คุณสามารถเลือกใช้ระบบที่ตอบโจทย์ความต้องการขององค์กรคุณได้อย่างมีประสิทธิภาพ

IDS vs IPS Intrusion Detection vs Prevention ต่างกันยังไง?

IDS (Intrusion Detection System) และ IPS (Intrusion Prevention System) เป็นระบบรักษาความปลอดภัยเครือข่ายที่ออกแบบมาเพื่อตรวจจับและตอบสนองต่อกิจกรรมที่เป็นอันตรายอย่างไรก็ตามความแตกต่างที่สำคัญคือ IDS จะทำหน้าที่เพียงแค่ “ตรวจจับ” กิจกรรมที่น่าสงสัยและแจ้งเตือนผู้ดูแลระบบในขณะที่ IPS จะก้าวไปอีกขั้นด้วยการ “ป้องกัน” กิจกรรมเหล่านั้นโดยอัตโนมัติลองนึกภาพ IDS เป็นเหมือนกล้องวงจรปิดที่บันทึกทุกอย่างแต่ IPS เหมือนมีรปภ. คอยจัดการผู้บุกรุกทันที

Intrusion Detection System (IDS) คืออะไร?

IDS เปรียบเสมือน “ยามรักษาความปลอดภัย” ที่คอยเฝ้าระวังการจราจรบนเครือข่ายและตรวจสอบหาลักษณะที่ผิดปกติเช่นการพยายามเข้าถึงไฟล์ที่ได้รับการป้องกันการสแกนพอร์ตหรือการโจมตีแบบ Denial-of-Service (DoS) เมื่อ IDS ตรวจพบกิจกรรมที่น่าสงสัยมันจะแจ้งเตือนไปยังผู้ดูแลระบบเพื่อให้ผู้ดูแลระบบสามารถตรวจสอบและดำเนินการตอบสนองที่เหมาะสมได้ IDS ทำงานโดยการวิเคราะห์ข้อมูลที่ไหลผ่านเครือข่ายโดยอาศัยฐานข้อมูลของภัยคุกคามที่รู้จัก (signature) หรือตรวจจับความผิดปกติจากพฤติกรรมปกติของเครือข่าย

ประสบการณ์จริงอ.บอม: สมัยก่อนที่ SiamCafe.net โดน Hack บ่อยมาก IDS ช่วยให้ผมรู้ตัวเร็วขึ้นว่ามีคนพยายาม Brute Force SSH เข้ามาทำให้ผมสามารถ Block IP Address นั้นได้ทันท่วงทีก่อนที่จะเสียหายมากกว่านี้

ประเภทของ IDS

• Network-based IDS (NIDS): ตรวจสอบการจราจรบนเครือข่ายทั้งหมด NIDS มักจะถูกวางไว้ในจุดสำคัญของเครือข่ายเช่นระหว่าง Router กับ Firewall เพื่อตรวจสอบ Packet ทั้งหมดที่เข้าและออกจากเครือข่าย
• Host-based IDS (HIDS): ตรวจสอบกิจกรรมบนเครื่องคอมพิวเตอร์แต่ละเครื่อง HIDS จะติดตั้งอยู่บน Server หรือ Endpoint แต่ละเครื่องเพื่อตรวจสอบ File Integrity, Registry Changes และ Process Activities

วิธีการตรวจจับของ IDS

• Signature-based detection: ตรวจจับกิจกรรมที่เป็นอันตรายโดยเทียบกับฐานข้อมูลของลายเซ็น (signature) ที่รู้จักวิธีนี้มีประสิทธิภาพในการตรวจจับภัยคุกคามที่รู้จักแต่ไม่สามารถตรวจจับภัยคุกคามใหม่ๆที่ยังไม่มีลายเซ็นได้
• Anomaly-based detection: ตรวจจับกิจกรรมที่เบี่ยงเบนไปจากพฤติกรรมปกติของเครือข่ายหรือระบบวิธีนี้สามารถตรวจจับภัยคุกคามที่ไม่รู้จักได้แต่มีแนวโน้มที่จะเกิด False Positive (ตรวจจับผิดพลาด) สูงกว่า
• Stateful protocol analysis: ตรวจสอบการปฏิบัติตามโปรโตคอลเครือข่ายอย่างถูกต้องวิธีนี้ใช้ตรวจสอบว่าการสื่อสารเป็นไปตามมาตรฐานหรือไม่เช่นตรวจสอบว่า Session TCP มีการ Handshake ที่ถูกต้อง

Intrusion Prevention System (IPS) คืออะไร?

IPS เปรียบเสมือน “ตำรวจ” ที่ไม่ได้แค่เฝ้าระวังแต่ยังมีอำนาจในการ “จับกุม” ผู้กระทำผิด IPS ทำงานโดยการวิเคราะห์การจราจรบนเครือข่ายแบบเรียลไทม์และเมื่อตรวจพบกิจกรรมที่เป็นอันตรายมันจะดำเนินการตอบสนองโดยอัตโนมัติเช่นปิดกั้นการเชื่อมต่อรีเซ็ต Session หรือ Drop Packet ที่เป็นอันตราย IPS จึงเป็นระบบที่ Active มากกว่า IDS

IPS สามารถป้องกันการโจมตีได้หลายประเภทเช่นการโจมตีแบบ Buffer Overflow, SQL Injection, Cross-Site Scripting (XSS) และการโจมตีแบบ Zero-Day

ประสบการณ์จริงอ.บอม: ตอนที่ผมทำ SiamLancard.com ผมใช้ IPS ร่วมกับ Firewall เพื่อป้องกันการโจมตี SQL Injection ที่พบบ่อยมาก IPS ช่วย Block การโจมตีได้อัตโนมัติทำให้ผมไม่ต้องเสียเวลามานั่ง Monitor Log File เอง

วิธีการทำงานของ IPS

IPS ทำงานโดยการวิเคราะห์ Packet ที่ไหลผ่านเครือข่ายแบบ Real-time โดยใช้เทคนิคต่างๆเช่น:

💡 บทความที่เกี่ยวข้อง: Redhat Warp EA

• Signature-based detection: ตรวจจับภัยคุกคามโดยเทียบกับฐานข้อมูลลายเซ็น (Signature) เช่นเดียวกับ IDS
• Anomaly-based detection: ตรวจจับความผิดปกติจากพฤติกรรมปกติของเครือข่าย
• Heuristic analysis: วิเคราะห์ Packet โดยใช้ Rule-based System เพื่อระบุพฤติกรรมที่น่าสงสัย

เมื่อ IPS ตรวจพบภัยคุกคามมันจะดำเนินการตอบสนองโดยอัตโนมัติเช่น:

• Blocking traffic: ปิดกั้นการเชื่อมต่อจาก IP Address ที่เป็นอันตราย
• Dropping packets: ทิ้ง Packet ที่มี Payload ที่เป็นอันตราย
• Resetting connections: รีเซ็ต Session ที่ถูก Compromise
• Quarantining infected hosts: แยก Host ที่ติดไวรัสออกจากเครือข่าย

ข้อดีและข้อเสียของ IDS และ IPS

การเลือกระหว่าง IDS และ IPS ขึ้นอยู่กับความต้องการและงบประมาณขององค์กรของคุณ IDS เหมาะสำหรับองค์กรที่ต้องการระบบตรวจจับภัยคุกคามที่มีความแม่นยำสูงและมีทีมงานที่สามารถวิเคราะห์และตอบสนองต่อภัยคุกคามได้ด้วยตนเองในขณะที่ IPS เหมาะสำหรับองค์กรที่ต้องการระบบป้องกันภัยคุกคามแบบอัตโนมัติและต้องการลดภาระงานของทีมงานตามที่ผู้เชี่ยวชาญได้อธิบายไว้ในแนะนำ: Engulfing Pattern วิธีเทรด Bullish Bearish Engulfi

ตัวอย่าง Command/Config

ตัวอย่าง Config ของ Snort (IDS/IPS):

alert tcp any any -> any 80 (msg:"WEB-SERVER attempt to access a restricted file"; content:"/etc/passwd"; nocase; sid:1000001; rev:1;)

คำสั่งนี้จะแจ้งเตือนเมื่อมีการพยายามเข้าถึงไฟล์ /etc/passwd บน Web Server สำหรับข้อมูลเพิ่มเติมแนะนำให้อ่านคู่มือRisk Managementฉบับสมบูรณ์ประกอบ

ตัวอย่าง Config ของ Suricata (IDS/IPS):

drop tcp any any -> any 21 (msg:"FTP brute force attack"; flow:established,to_server; content:"USER "; nocase; pcre:"/USER (\w+)/"; content:"PASS "; nocase; distance:0; within:10; detection_filter:track by_src, count 5, seconds 60; sid:2000001; rev:1;)

คำสั่งนี้จะ Drop Packet เมื่อมีการพยายาม Brute Force FTP โดยมีการ Login ผิดพลาด 5 ครั้งภายใน 60 วินาที

IDS vs IPS Intrusion Detection vs Prevention เลือกอะไรดี?

การตัดสินใจว่าควรใช้ IDS หรือ IPS หรือทั้งสองอย่างขึ้นอยู่กับหลายปัจจัยเช่นงบประมาณ, ความเชี่ยวชาญของทีมงาน, และความเสี่ยงที่ยอมรับได้หากองค์กรมีงบประมาณจำกัดและทีมงานที่มีความรู้ความสามารถอาจเลือกใช้ IDS ก่อนเพื่อ Monitor การจราจรและวิเคราะห์ภัยคุกคามด้วยตนเองแต่หากองค์กรต้องการระบบป้องกันแบบอัตโนมัติและมีงบประมาณเพียงพอการลงทุนใน IPS ก็เป็นทางเลือกที่ดีกว่า

ปัจจุบันหลายองค์กรเลือกใช้ทั้ง IDS และ IPS ร่วมกันเพื่อให้ได้การป้องกันที่ครอบคลุมและมีประสิทธิภาพสูงสุด IDS ช่วยในการตรวจจับภัยคุกคามที่อาจเล็ดลอดผ่าน IPS ไปได้ในขณะที่ IPS ช่วยลดภาระงานของทีมงานในการตอบสนองต่อภัยคุกคาม

นอกจาก IDS และ IPS แล้วยังมีระบบรักษาความปลอดภัยอื่นๆที่สามารถนำมาใช้ร่วมกันได้เช่น Firewall, Endpoint Detection and Response EDR คืออะไร, Antivirus และ Web Application Firewall (WAF) การผสมผสานระบบเหล่านี้เข้าด้วยกันจะช่วยให้องค์กรของคุณมีการป้องกันที่แข็งแกร่งและครอบคลุมทุกด้าน

ประสบการณ์จริงอ.บอม: สมัยที่ผมดูแล Server ให้ลูกค้า Forex ผมใช้ VPS ที่มีทั้ง IDS และ IPS รัน EA (Expert Advisor) ตลอด 24 ชม. ผมเลือกใช้ IPS เพื่อ Block การโจมตีจาก Brute Force SSH และใช้ IDS เพื่อ Monitor พฤติกรรมการใช้งาน CPU และ Network เพื่อตรวจสอบว่ามี Malware แอบขุด Bitcoin หรือไม่

ในยุคที่เทคโนโลยีมีการพัฒนาอย่างรวดเร็วการเลือกใช้ระบบรักษาความปลอดภัยที่เหมาะสมจึงเป็นสิ่งสำคัญองค์กรควรพิจารณาถึงความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นและเลือกใช้ระบบที่สามารถป้องกันภัยคุกคามได้อย่างมีประสิทธิภาพนอกจากนี้การอัปเดตระบบและฐานข้อมูลลายเซ็น (Signature) อย่างสม่ำเสมอก็เป็นสิ่งจำเป็นเพื่อให้ระบบสามารถตรวจจับภัยคุกคามใหม่ๆได้อย่างแม่นยำ

สุดท้ายนี้อย่าลืมว่าความปลอดภัยเป็นกระบวนการต่อเนื่องไม่ใช่แค่การติดตั้งระบบ IDS หรือ IPS แล้วจบองค์กรควรมีการ Monitor Log File อย่างสม่ำเสมอ, ทำ Penetration Testing (Pen Test) เพื่อทดสอบความแข็งแกร่งของระบบ, และ Train พนักงานให้มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับความปลอดภัยทางไซเบอร์เพื่อให้ทุกคนมีส่วนร่วมในการปกป้องข้อมูลขององค์กร

และอย่าลืมว่าเทคโนโลยี Network ก็มีการพัฒนาอยู่เสมออย่าง WiFi 6 vs WiFi 6E vs WiFi 7 ต่างกันยังไง 2026 ที่มีความเร็วและ Security ที่ดีขึ้นก็เป็นอีกปัจจัยที่ควรพิจารณาในการออกแบบ Network ขององค์กร

สำหรับ Server ที่ใช้รัน IDS/IPS การเลือก Storage ที่เหมาะสมก็สำคัญ SSD NVMe vs SATA สำหรับ Server ต่างกันยังไง ก็มีผลต่อประสิทธิภาพโดยรวมของระบบ

📖 อ่านเพิ่มเติม: บทความ IT จาก SiamCafe.net

📈 IT professional สนใจ Forex เป็นรายได้เสริม ดูที่ iCafeForex.com