DNS และ DHCP คืออะไร? บริการพื้นฐานที่ Network ขาดไม่ได้
DNS (Domain Name System) คือ ระบบที่แปลงชื่อ Domain เป็น IP Address เช่น google.com → 142.250.199.46 ทำให้ผู้ใช้ไม่ต้องจำ IP Address DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol) คือ ระบบที่แจก IP Address, Subnet Mask, Gateway, DNS Server ให้อุปกรณ์ใน Network อัตโนมัติ ไม่ต้องตั้ง IP ทีละเครื่อง DNS และ DHCP เป็น 2 บริการพื้นฐานที่สำคัญที่สุดใน Network องค์กร ถ้า DNS พัง ไม่มีใครเปิดเว็บได้ ถ้า DHCP พัง เครื่องใหม่เชื่อมต่อ Network ไม่ได้
DNS Server สำหรับองค์กร
ประเภท DNS
| ประเภท | คำอธิบาย | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| Internal DNS | DNS สำหรับ Network ภายใน แปลงชื่อ Server/Service ภายใน | dc01.company.local → 10.0.20.10 |
| External DNS | DNS สำหรับ Domain ภายนอก แปลงชื่อเว็บไซต์ | www.company.co.th → 203.xxx.xxx.xxx |
| DNS Forwarder | ส่งต่อ Query ที่ตอบเองไม่ได้ ไปยัง DNS ภายนอก | Forward ไป 8.8.8.8, 1.1.1.1 |
| DNS Resolver/Cache | Cache คำตอบ DNS ไว้ ตอบเร็วขึ้น ลด Traffic ออก Internet | Pi-hole, Unbound |
DNS Record ที่ต้องรู้
| Record | คำอธิบาย | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| A | ชื่อ → IPv4 Address | server1.company.local → 10.0.20.11 |
| AAAA | ชื่อ → IPv6 Address | server1.company.local → 2001:db8::1 |
| CNAME | ชื่อ → ชื่ออื่น (Alias) | mail.company.co.th → company.mail.protection.outlook.com |
| MX | Mail Server สำหรับ Domain | company.co.th → mail.company.co.th (Priority 10) |
| TXT | ข้อความทั่วไป (SPF, DKIM, DMARC) | v=spf1 include:spf.protection.outlook.com -all |
| PTR | IP → ชื่อ (Reverse DNS) | 10.0.20.11 → server1.company.local |
| SRV | Service Location | _ldap._tcp.company.local → dc01.company.local |
ตั้งค่า DNS บน Windows Server (AD-Integrated)
- DNS ติดตั้งอัตโนมัติเมื่อติดตั้ง Active Directory
- AD-Integrated DNS: เก็บ Record ใน AD Replicate อัตโนมัติระหว่าง DC
- Forward Lookup Zone: company.local → สร้าง A Record สำหรับ Server ภายใน
- Reverse Lookup Zone: 10.0.20.x → สร้าง PTR Record
- Forwarders: ตั้ง Forwarder ไปยัง 8.8.8.8, 1.1.1.1 สำหรับ Query ภายนอก
- Conditional Forwarder: ส่ง Query สำหรับ Domain เฉพาะไปยัง DNS เฉพาะ
Split DNS
Split DNS คือการตั้ง DNS ให้ตอบ Record ต่างกันระหว่าง Internal กับ External เช่น
- ภายนอก: mail.company.co.th → Public IP (203.xxx.xxx.xxx)
- ภายใน: mail.company.co.th → Private IP (10.0.20.15)
- ข้อดี: Internal User เข้าถึง Server ผ่าน Private IP โดยตรง ไม่ต้องวน NAT Hairpin
DHCP Server สำหรับองค์กร
DHCP Scope
Scope คือช่วง IP Address ที่ DHCP จะแจกให้อุปกรณ์
| VLAN | Scope | Range | Lease Time |
|---|---|---|---|
| VLAN 30 (Staff) | 10.0.30.0/24 | 10.0.30.100 – 10.0.30.200 | 8 ชม. |
| VLAN 40 (Finance) | 10.0.40.0/24 | 10.0.40.100 – 10.0.40.150 | 8 ชม. |
| VLAN 80 (Guest) | 10.0.80.0/24 | 10.0.80.100 – 10.0.80.250 | 2 ชม. |
DHCP Reservation
DHCP Reservation คือการกำหนดให้อุปกรณ์ที่มี MAC Address เฉพาะ ได้รับ IP Address เดิมทุกครั้ง
- เหมาะกับ: Printer, IP Phone, NAS, NVR, Server ที่ต้องการ IP คงที่
- ดีกว่า Static IP: จัดการจากศูนย์กลาง เปลี่ยน IP ได้โดยไม่ต้องไปตั้งที่อุปกรณ์
DHCP Relay
เมื่อ DHCP Server อยู่คนละ VLAN กับอุปกรณ์ ต้องมี DHCP Relay Agent บน Router/L3 Switch
- Cisco: ip helper-address 10.0.20.10 (IP ของ DHCP Server)
- MikroTik: /ip dhcp-relay add interface=vlan30-staff dhcp-server=10.0.20.10
DHCP Option
| Option | คำอธิบาย | ค่า |
|---|---|---|
| Option 3 | Default Gateway | 10.0.30.1 |
| Option 6 | DNS Server | 10.0.20.10, 10.0.20.11 |
| Option 15 | Domain Name | company.local |
| Option 66 | TFTP Server (สำหรับ IP Phone) | 10.0.20.20 |
| Option 150 | Cisco IP Phone TFTP | 10.0.20.20 |
DNS/DHCP Best Practices
- DNS Server 2 ตัว: Primary + Secondary ถ้าตัวหนึ่งพัง อีกตัวรับงานได้
- DHCP Failover: ตั้ง DHCP Failover ระหว่าง 2 Server ป้องกัน Single Point of Failure
- Exclude Range: กัน IP สำหรับ Static/Reservation ไม่ให้ DHCP แจก เช่น .1-.99 สำหรับ Static
- Scavenge: เปิด DNS Scavenging ลบ Record เก่าที่ไม่ใช้แล้วอัตโนมัติ
- DDNS: เปิด Dynamic DNS ให้ DHCP อัปเดต DNS Record อัตโนมัติเมื่อแจก IP
- Monitor: ตรวจสอบ DHCP Pool ว่า IP ใกล้หมดหรือไม่ แจ้งเตือนเมื่อเหลือน้อย
- Secure DNS: ตั้ง DNS ให้ตอบ Query จาก Internal เท่านั้น ไม่เปิดเป็น Open Resolver
สรุป DNS DHCP — บริการพื้นฐานที่ขาดไม่ได้
DNS และ DHCP เป็นบริการพื้นฐานที่สำคัญที่สุดใน Network องค์กร ต้อง HA (มี 2 Server) ตั้งค่าให้ถูกต้อง และ Monitor อย่างสม่ำเสมอ หากต้องการข้อมูลเพิ่มเติม ติดตามได้ที่ SiamLanCard.com
